fa مطالعه ریخت‌ شناسی دانه گرده گونه های چندساله جنس اسپرس (Onobrychis) استان خراسان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research در این تحقیق ریخت شناسی دانه گرده 8 تاکسون چندساله از جنس Onobrychis (اسپرس) استان خراسان، به منظور مطالعه روابط گونه‌ها با یکدیگر و استفاده از این صفت در مطالعات سیستماتیک مورد مطالعه قرار گرفت. این تحقیق نشان داد که دانه های گرده مورد بررسی از نوع سه شیاری، پرولیت و پرپرولیت بودند که در آنها اکتوکولپی طویل، کم عمق یا عمیق و در قطبین باریک و غشای شیار (colpi) با گرانول های ریز و درشت پوشیده شده بود. تزئینات سطح اگزین از نوع مشبک (reticulate) و لومن از نظر شکل و اندازه متفاوت بود. دانه گرده در منظر استوایی از نوع کشیده ، بیضوی تا مستطیلی لب گرد بوده و از منظر قطبی کروی، سه وجهی لب گرد یا کاملا سه وجهی بود. دانه های گرده براساس اندازه، شکل از منظر قطبی و استوایی و تزئینات سطح اگزین به دو گروه کروی تا مثلثی نوک گرد با شیارهای کم عمق در سطح قطبی که در آن قطر لومن به سمت لبه شیار کاهش می یابد و گرده مثلثی نوک گرد تا مثلثی با شیارهای عمیق در سطح قطبی که در آن فضای لومن تزئینات تا لبه شیار هم اندازه اند، تقسیم شدند. گونه‌های O. amoena subsp. amoena، O. amoena subsp. meshhedensis، O. arnacantha، O. cornuta، O. chorassanica و O. ptychophylla در گروه اول و واریته های O. lipskyi var. lipskyi و O. lipskyi var. rechingeri در گروه دوم دسته بندی شدند. با توجه به اینکه زیر گونه O. amoena subsp. amoena شباهت ریخت شناسی بسیار زیادی به زیرگونه O. amoena subsp. meshhedensis دارد و با توجه به وجود تیپ‌های حد واسط، تفکیک آنها براساس صفات رویشی و نیام بسیار مشکل و در برخی موارد غیرممکن است، بنابراین مطالعات ریخت شناسی دانه گرده امکان تشخیص و تفکیک این زیر گونه ها را فراهم می کند. شباهت ریخت شناسی دانه گرده در دو واریته O. lipskyi var. lipskyi و O. lipskyi var. rechingeri نیز موید ارتباط تنگاتنگ این دو واریته بوده و نظر رشینگر مبنی بر مترادف بودن این دو واریته را تایید می نماید. Pollen grain morphology of 8 perennial taxa of the genus Onobrychis of Khorassan province was studied-using light and electron microscopy. Major taxonomical attributes of pollen grains were characterized. The pollen grains were 3-colpate, prolate and perprolate. The ectocolpi were elongated, shallow or deep, narrowing at the poles. The colpus membrane was covered by large granules. The ornamentation of axin surface was reticulate, the lumina differed in shape and size. In equatorial view the pollen grains were elongated, elliptic to rectangular-obtuse, and in polar view they were circular, triangular-obtuse or triangular. Based on pollen size and shape in polar and equatorial view as well as ornamentation, two types of pollen graind could be recognized. In the first type pollen grains were circular in polar view with shallow colpi. Lumina of the reticulum sharply decreases in size at the extreme margin of the colpi. O. arnacantha and O. amoena subsp. amoena, O. amoena subsp. meshhedensis ,O. cornuta , O. chorassanica and O. ptychophylla belong to this type. In the second type pollen grains were triangular in polar view with deep colpi, and lumina of the reticulum of the same size at the extreme margin of the colpi. The pollen grains of O. lipskyi var. lipskyi and O. lipskyi var. rechingeri belong to this type.The macro-morphological similarity of O. amoena subsp. amoena and O. amoena subsp. meshhedensis could be distinguished by their pollen grain. The similarity of pollen grain morphology of O. lipskyi var. lipskyi and O. lipskyi var. rechingeri suports their close relationship based on the other characteristics and reconfirms the comment by Rechinger that they are synonyms. اسپرس, دانه گرده, ریخت‌شناسی و خراسان. Khorasan, Morphology, Onobrychis, Pollen Grains and Sainfoin. 1 14 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-194&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Amirabadizadeh حسین امیرآبادی زاده 100319475328460012102 100319475328460012102 No Azarnoosh Jafari آذرنوش جعفری 100319475328460012103 100319475328460012103 No Homa Mahmodzadeh Akherat هما محمودزاده آخرت 100319475328460012104 100319475328460012104 No Farangis Ghanavati فرنگیس قنواتی 100319475328460012105 100319475328460012105 Yes