fa ارزیابی تنوع ژنتیکی برای خصوصیات مرتبط با کیفیت نانوایی در ارقام تجارتی و لاین‌های امیدبخش گندم نان تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی تنوع ژنتیکی ارقام ولاین‌های امیدبخش گندم نان از نظر صفات مرتبط باکیفیت نانوائی، 85 رقم ولاین امیدبخش گندم نان براساس طرح آلفا-لاتیس با سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات کمی اندازه‌گیری شده شامل وزن هکتولیتر و وزن هزار دانه وصفات کیفی شامل میزان پروتئین، حجم رسوب زلنی، حجم نان، سختی دانه، میزان جذب آب، عدد فالینگ (فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز)، میزان گلوتن، شاخص گلوتن وحجم رسوب با SDS بر اساس استانداردهای بین المللی بودند. همچنین چهار صفت مرتبط با فارینوگراف شامل زمان تکامل خمیر، ثبات خمیر، درجه شل شدن خمیر پس از 10 و12دقیقه اندازه‌گیری شدند. پس از تجزیه واریانس داده‌های آزمایش ومقایسه میانگین‌ها با استفاده از روش‌های چند متغیره، تجزیه خوشه‌ای وتجزیه به عامل‌ها، گروه‌بندی ارقام و لاین‌ها انجام و ارتباط بین متغیرها (صفات) مشخص گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که ارقام و لاین‌های گندم برای همه صفات، تفاوت معنی‌داری با یکدیگر داشتند. تجزیه به عامل‌ها، از 12 متغیر مورد بررسی، سه عامل با واریانس نسبی 97 درصد را مشخص ساخت. عامل اول با واریانس 79 درصد صفات فارینوگراف، عامل دوم با واریانس 17 درصد، میزان پروتئین، حجم نان و حجم رسوب زلنی وعامل سوم با واریانس 75/1 درصد، صفاتی مانند شاخص گلوتن وحجم رسوب با SDS را شامل شدند. تجزیه خوشه ای با ( الگوریتم واریانس درون گروهی) ارقام ولاین‌ها را به چهار گروه تفکیک نمود. گروه با کیفیت نانوایی بالا شامل 23 رقم و لاین بود که می‌توان از آنها در برنامه‌های به نژادی در جهت بهبود کیفیت نانوایی استفاده نمود. To study the genetic variation in baking quality related characteristics bread wheat commercial cultivars and advanced breeding lines, an experiment was conducted with 85 cultivars/lines- using an α-lattice design with three replications. Thirteen characteristics including 1000 grain weight, hectoliter weight, grain protein content, Zeleny sedimentation volume, bread volume, grain moisture (%), grain hardness, falling number, wet gluten (%), dry gluten (%), gluten index, SDS-sedimentation volume, as well as four farinograph components: dough development time, dough stability, degree of softening (after 10 and 12 minutes), were measured. Analysis of variance showed significant differences among genotypes for all traits. This shows high genetic variation among the cultivars and advance lines. Multivariate factor analysis performed for 12 traits, and found that three common factors defined 97% of observed variation. The first factor defined 78.55% of variation including farinogram triats. The second factor explained 16.78% of variation included protein content, bread volume and Zeleny sedimentation volume, and the third factor explained only 1.75% of variation included gluten index and SDS-sedimentation volume. Cluster analysis based on variances of inta-groups recognized four different clusters. The cluster with high bread making quality consisted of 23 cultivars and advanced lines. This findings would be employed in bread wheat breeding program to improve the baking quality characteristics in breeding materials. گندم نان,کیفیت نانوایی, شاخص گلوتن, حجم نان و پایداری خمیر. Bread wheat, Baking quality, Gluten Index, Bread volume and Dough satability 213 226 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-165&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Akbari Rad محمد اکبری راد akbarirad49@yahoo.com 100319475328460011895 100319475328460011895 Yes دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج ( Goodarz Najafian گودرز نجفیان 100319475328460011896 100319475328460011896 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر Mohsen Esmailzadeh Moghadam محسن اسماعیل زاده مقدم 100319475328460011897 100319475328460011897 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر Manouchehr Khodarahmi منوچهر خدارحمی 100319475328460011898 100319475328460011898 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر