fa اثر تاریخ کاشت بر فنولوژی و صفات مورفولوژیک سه رقم سورگوم (Sorghum bicolor L.) دانه‌ای تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور ارزیابی اثر تاریخ کاشت بر فنولوژی و صفات مورفولوژیک سه رقم سورگوم دانه‌ای تولید داخل کشور، آزمایشی در سال 1386 در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس واقع در غرب تهران به صورت کرت‌های یک‌بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. در این آزمایش تاریخ کاشت در سه سطح (18 خرداد، 7 و 27 تیر ماه) به عنوان عامل اصلی و رقم سورگوم دانه‌ای در سه سطح (پیام، سپیده و کیمیا) به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. صفات مورفولوژیک مورد ارزیابی شامل ارتفاع بوته، شاخص سطح برگ و طول خوشه بود. برای بررسی تاثیر پذیری فنولوژی گیاه از تاریخ کاشت، طول دوره‌های رشدی (دوره رویشی، خروج کامل گل‌آذین‌ها و رسیدگی فیزیولوژیک) ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که در مورد صفات مورفولوژیک تنها ارتفاع بوته در زمان برداشت و طول خوشه تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار گرفتند و بیشترین مقادیر این صفات از تاریخ کاشت نخست ( 18 خرداد) بدست آمد. همین تاریخ کاشت از بیشترین طول دوره رویشی و همچنین بالاترین عملکرد بیولوژیک برخوردار بود. در عین حال طولانی‌ترین زمان رسیدگی فیزیولوژیک مربوط به تاریخ کشت سوم بود. وزن خشک خوشه در این تاریخ بیشتر از سایر تاریخ‌های کاشت بود، در حالی که تعداد دانه‌های تولیدی کمتری داشت. در میان ارقام مورد بررسی، سپیده بیشترین ارتفاع بوته و طول خوشه را دارا بود. رقم سپیده همچنین تعداد دانه بیشتری در واحد سطح را دارا بود که نشان‌دهنده عملکرد بالای این رقم می باشد. شاخص سطح برگ سورگوم در زمان گلدهی به شدت تحت تاثیر رقم قرار گرفت، رقم کیمیا در مرحله گلدهی بیش‌ترین شاخص سطح برگ را داشت، در حالی که رقم پیام و سپیده قابلیت بیشتری در حفظ سطح برگ خود تا زمان برداشت نشان دادند. تاریخ کاشت ، رقم و برهمکنش آنها بر کلیه صفات فنولوژیک سورگوم تاثیر معنی‌داری داشتند. تاریخ کاشت دوم (هفتم تیر ماه) با دارا بودن طول دوره‌ی رشد متوسط نسبت به سایر تاریخ‌ها وزن هزار دانه و تعداد دانه در واحد سطح نسبتا بالایی داشت و در نهایت عملکرد بالاتری تولید کرد. رقم سپیده نیز در بین ارقام با دارا بودن طول دوره‌های رویشی متوسط بالاترین عملکرد دانه (2/6777 کیلوگرم در هکتار) را به خود اختصاص داد. نتایج نشان داد که در شرایط آزمایش حاضر رقم سپیده در تاریخ کاشت اواخر خرداد تا اوایل تیر ماه برتر از سایر ارقام سورگوم بود. In order to study the effect of sowing date on phenology and morphological traits of three grain sorghum hybrids, an experiment was conducted during 2007 growing season at research field of Agriculture faculty, Tarbiat Modares University which is located in west of Tehran, Iran. Experimental treatments were arranged in split-plot layout based on randomized complete blocks with four replications. In this research sowing date in three levels (8 June, 28 June and 18 July) were considered as main plots and grain sorghum cultivar in three levels (Payam, Sepideh and Kimia) were arranged in sub plots. Morphological traits, such as plant height, leaf area and panicle length were measured. Among Phonological traits, length of growth periods (vegetative period, initiation of 50 percent of panicle and physiological maturity) were investigated. Results showed that plant height in harvest time and panicle length was affected by sowing date (p≤0.05) and both of them obtained highest amount in 8 June sowing date. Also this sowing date had the longest vegetative period and also had the highest biological yield. Studies showed that panicle dry weight in this sowing date was taken highest level but number of seed production was lowest. Among cultivars, Sepideh had highest plant height and panicle length (p≤0.01). Also, Sepideh produced highest seed number.m-2 that explained its higher yield. Sorghum leaf area in flowering time was significantly affected by cultivar in such manner Kimia had the highest LAI in this time, although Payam and Sepideh conserved more green leaf area until harvest time. Results also showed that the length of growth periods was affected by all factors. The highest vegetative period (45 days) was obtained in first sowing date (8 June) while longest period to physiological maturity was referred to third sowing date. Second sowing date with suitable length of growing periods resulted to higher 1000 seeds weight, more seed number. m-2 (number in square meter) and higher grain yield. Among cultivars, Sepideh had suitable length of growing periods and produced the highest grain yield (6777.2 kg.ha-1). So to produce higher grain yield in this region and similar places, sowing Sepideh cultivar in mid June is recommended. تاریخ کاشت, سورگوم دانه‌ای, طول دوره رشد, فنولوژی و مورفولوژی. Grain sorghum, Growing period length, Morphology, Phenology and Sowing date 452 466 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-140&slc_lang=fa&sid=1 Marzieh Safari مرضیه صفری 100319475328460011724 100319475328460011724 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس Majid Aghaalikhani مجید آقاعلیخانی : maghaalikhani@modares.ac.ir 100319475328460011725 100319475328460011725 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس Seyyed Ali Mohammad Modares Sanavy سید علی محمد مدرس ثانوی 100319475328460011726 100319475328460011726 No دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس