fa ارزیابی ساختار ژنتیکی عملکرد دانه و صفات وابسته با استفاده از روش دی‌آلل در ژنوتیپ‌های گندم دوروم تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به‌منظور برآورد خصوصیات ژنتیکی عملکرد دانه و صفات مرتبط در گندم دوروم از تلاقی دی‌آلل کامل هفت ژنوتیپ استفاده گردید. چهل و نه ژنوتیپ حاصل، برای صفات روز تا گلدهی، تعداد پنجه‌های بارور، ارتفاع بوته، تعداد دانه در سنبله ، تعداد دانه در بوته، وزن دانه در سنبله، عملکرد دانه تک بوته و شاخص برداشت مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس حاکی از وجود تفاوت معنی‌دار بین ژنوتیپ‌ها برای کلیه صفات مورد مطالعه بود. آزمون مقدماتی مدل جینکز - هیمن نشان‌دهنده صادق بودن فرضیات مدل برای شاخص برداشت، وزن دانه در سنبله، تعداد دانه در سنبله و عملکرد دانه تک بوته بود. برای بقیه صفات با حذف یک والد فرضیات مدل صادق بودند. باتوجه به نتایج تجزیه و تحلیل گرافیکی، صفت روز تا گلدهی تحت کنترل غالبیت ناقص ژن‌ها و صفات وزن دانه در سنبله، ارتفاع بوته، تعداد پنجه بارور، تعداد دانه در سنبله، تعداد دانه در بوته، عملکرد دانه تک بوته و شاخص برداشت تحت کنترل اثرات فوق‌غالبیت ژن‌ها بودند. نتایج تجزیه هیمن نشان داد که در مورد روز تا گلدهی، سهم افزایشی ژنی از اهمیت بیشتری برخوردار بود و در بقیه صفات، اثر‌های افزایشی و غالبیت ژنی دارای اهمیت بودند. به‌استثنای تعداد پنجه‌های بارور و ارتفاع بوته، معنی‌دار بودن شاخص c (اثر تلاقی‌های معکوس) برای سایر صفات نشان‌دهنده اثر پایه مادری در کنترل ژنتیکی این صفات بود. میزان وراثت‌پذیری عمومی از 70/0 (ارتفاع بوته) تا 93/0 ( تعداد دانه در سنبله و وزن دانه در سنبله) متغیر بود. وراثت-پذیری خصوصی از 31/0 (تعداد پنجه بارور) تا 70/0 (روز تا گلدهی) برآورد گردید. نتایج روش بای‌پلات نیز نشان داد که رقم Prion-1 دارای بیشترین ترکیب‌پذیری عمومی برای صفات وزن دانه در سنبله، تعداد پنجه بارور، تعداد دانه در سنبله، تعداد دانه در بوته، عملکرد دانه تک بوته و شاخص برداشت و دارای کمترین ترکیب‌پذیری عمومی برای صفات ارتفاع بوته و روز تا گلدهی بود، بر اساس نتایج این آزمایش به نظر می‌رسد که می‌توان از این والد در برنامه‌های اصلاحی برای تولید ارقام پرمحصول، پاکوتاه و زودرس گندم دوروم استفاده نمود. A complete set of diallel crosses among seven durum wheat lines were used to study the genetics of yield and its components. Eight traits including days to heading, harvest index, grain number.spike-1, grain weight.spike-1, grain number.plant-1, plant height and grain yield.plant-1 were measured and recorded. Significant (P<0.01) differences were observed among genotypes for all the studied traits. Assumptions of Jinks-Hyman method were valid for harvest index, grain number.spike-1, grain weight.spike-1 and grain yield.plant-1. However, for the remaining traits, when one parent was excluded, the assumptions fulfilled. Based on the estimates of average degree of dominance and result of graphical analysis, the gene action for days to heading, was partial dominance, while grain weight. spike-1, plant height, fertile tiller number, grain number.spike-1, grain number.plant-1, grain yield.plant-1 and harvest index were controlled by over dominance gene action. Hayman analysis of variance indicated that additive (a) effects were significant for all of the studied traits, and dominance (b) effects significant for all of traits except day to heading. Maternal effects (c) were also significant for all of traits except plant height and fertile tiller number. Broad-sense heritability estimates ranged from 0.93 (for grain number.spike-1 and grain weight.spike-1) to 0.70 (for plant height). Narrow-sense heritability estimates ranged from 0.70 (for days to heading) to 0.30 (for fertile tiller number). The biplot indicated that entry Prion-1 had the highest GCA effect for grain weight.plant-1, fertile tiller number, grain number.plant-1, grain yield.plant-1 and harvest index. However, it had the lowest GCA for plant height and days to heading. Therefore, this genotype can be considered as suitable parent in durum wheat breeding programs. اثر ژن, بای‌پلات, ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی, گندم دوروم و وراثت‌پذیری. Biplot, Combining ability, Durum wheat, Gene action and Heritability 206 218 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-132&slc_lang=fa&sid=1 Mitra Vanda میترا وندا mivanda_2005@yahoo.com 100319475328460011686 100319475328460011686 Yes دانشگاه شهرکرد Sadollah Houshmand سعداله هوشمند 100319475328460011687 100319475328460011687 No دانشگاه شهرکرد