fa اثر قطع آبیاری در مراحل مختلف رشد بر عملکرد دانه و شاخص‌های تحمل به تنش در سه رقم گلرنگ تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی اثر قطع آبیاری بر عملکرد دانه و برخی صفات مهم زراعی و شاخص‌های مقاومت به خشکی ، سه رقم گلرنگ بهاره در پنج مرحله رشدی مختلف در معرض تنش خشکی قرار گرفتند. این آزمایش به صورت کرت‌های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار و به مدت دو سال زراعی (83-81) در منطقه کرج اجرا شد. عامل اصلی شامل قطع آبیاری در مراحل رشد گیاه (به ترتیب مرحله تکمه‌زنی و دانه‌بندی، مرحله تکمه‌زنی و گلدهی، مرحله تکمه‌زنی، مرحله گلدهی، مرحله دانه‌بندی)و بدون تنش و سطوح فاکتور فرعی نیز سه رقم گلرنگ به اسامی محلی اصفهان، اراک 2811 و رقم خارجی FO2 در نظر گرفته شدند. تجزیه واریانس مرکب نشان داد که بالاترین عملکرد دانه متعلق به رقم محلی اصفهان در تیمار بدون تنش با 1258 کیلوگرم در هکتار بود که با تیمار تنش قطع آبیاری در مرحله پر شدن دانه اختلاف معنی داری نشان نداد. میانگین عملکرد روغن ارقام در سطوح تنش معنی دار بود. بالاترین میزان عملکرد روغن در هکتار(377 کیلوگرم در هکتار) از رقم محلی اصفهان و در شرایط بدون تنش حاصل شد. برای ارزیابی تحمل ارقام به سطوح مختلف تنش از شاخص‌های حساسیت به تنش (SSI)، تحمل (TOL)، بهره‌وری متوسط (MP)، تحمل به تنش (STI) و میانگین هندسی بهره‌وری (GMP) استفاده گردید. نتایج نشان داد که عملکرد دانه در شرائط بدون تنش و تنش با شاخص‌های میانگین هندسی بهره‌وری و شاخص تحمل به تنش(STI) همبستگی مثبت و معنی داری داشت. همچنین همبستگی مثبت بالا و معنی دار شاخص حسابی (MP) با شاخص‌های STI , GMP داد که این شاخص‌ها به خوبی قادر به تفکیک ارقام مقاوم به خشکی و گزینش آنها می‌باشند. شاخص‌های MP، STI و GMP که مقادیر بالای آنها نشان دهنده تحمل به تنش است، رقم محلی اصفهان را به عنوان رقم متحمل و رقم اراک 2811 را به عنوان رقم حساس به خشکی مشخص کردند. شاخص‌های SSI ، TOL نیز رقم محلی اصفهان را به عنوان متحمل ترین رقم به تنش خشکی نشان دادند. Effect of irrigation withhold at different growth stages on grain yield and drought tolerance indices in three safflower cultivars was studied in experimental field of Seed and Plant Improvement Institute, Karaj, Iran, in 2002-2004 cropping seasons. The experimental design was split plot arrangement in randomized complete block design with three replications. Drought stress levels S1 (blooming and seed development), S2 (blooming and flowering), S3 (blooming), S4 (flowering), S5 (seed development) and S6 (control) were assigned to main plots, and safflower cultivars Arak 2811, Isfahan local and FO2 were randomized in sub-plots. Combined analysis of variance demonstrated that the highest grain (1258 kg.ha-1) and oil (377 kg.ha-1) yields belonged to Isfahan local in non-stress conditions which was not significantly different from grain and oil yield under S5 drought stress treatment. To evaluate the responses of cultivars to drought stress, different drought tolerance indices, including Stress Susceptibility Indices (STI), Tolerance index (TOL), Mean Productivity (MP), Stress Tolerance Index (STI) and Geometric Mean Productivity (GMP) were calculated. Correlation coefficients showed strong relationship between grain yield in stress and non stress conditions as well as SSI ,TOL and GMP indices. MP, GMP, and STI identified Isfahan local as tolerant , and Arak 2811 as susceptible cultivars to drought stress. TOL and SSI also confirmed that Isfahan local as tolerant cultivar for drought stress conditions. تنش خشکی, شاخص‌های تحمل به تنش خشکی, عملکرد دانه, عملکرد روغن و گلرنگ. Drought stress, Drought tolerance indices, Grain yield, Oil yield and Safflower. 116 130 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-126&slc_lang=fa&sid=1 Amirhossein Omidi امیرحسین امیدی omidixyz@yahoo.com 100319475328460011667 100319475328460011667 Yes موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر