fa اثر نسبت‌های جایگزینی بر صفات گیاهی و ویژگی‌های کیفیت دانه در کشت مخلوط سویا (Glycine max L. Merr) و دان‌سیاه (Guizotia abyssinica Cass) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:20.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><a name="_Hlk96503614"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt">به‌منظور ارزیابی رقابت گیاه سویا و دان&shy;سیاه در نسبت&shy;های کشت مخلوط، آزمایشی در دو سال زراعی (97-1396 </span></span></span></b></a><br> <b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt">و 98-1397) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل نسبت&shy;های کشت 100 : 0 ، 75 : 25 ، 50 : 50 ، 25 : 75 و 0 : 100 (به‌ترتیب دان‌سیاه- سویا) به روش جایگزینی بودند. نتایج نشان داد که نسبت&shy;های کشت مخلوط اثر معنی&shy;داری بر ارتفاع بوته، تجمع ماده خشک، عملکرد دانه، روغن و پروتئین خام دانه سویا و دان&shy;سیاه داشتند. بیشترین ارتفاع بوته سویا و دان&shy;سیاه به ترتیب مربوط به کشت خالص سویا (100:0) و نسبت کشت 75:25 بود. اثر رقابت بر مقدار ماده خشک کل گیاه تا 90 روز پس از کاشت از نوع مکملی مثبت بود و پس از آن به همیاری دو جانبه تغییر یافت. عملکرد کل روغن و پروتئین خام دانه در نسبت&shy;های کشت مخلوط بیشتر از کشت خالص گیاه دان&shy;سیاه (0:100) و کمتر از کشت خالص سویا (100:0) بود. بالاترین نسبت برابری زمین مربوط به نسبت&shy;های کاشت 50:50 و 75:25 (به‌ترتیب 28/1 و 23/1) بود. نتایج این تحقیق نشان داد افزایش سهم اثر مکملی بر عملکرد دانه در مقایسه با اثر انتخابی نقش مهمی در بهبود کارایی کشت مخلوط دان&shy;سیاه و سویا داشت و اضافه محصول تولید شده در نسبت&shy;های کاشت 50:50 و 25:75 به علت سهم بیشتر بودن اثر مکملی (به‌ترتیب 2/76 و 7/59 درصد) بر عملکرد دانه بود. بنابراین انتخاب گیاه دان&shy;سیاه به عنوان گونه همراه در کشت مخلوط با سویا می&shy;تواند به ایجاد رابطه همیاری دو جانبه و تعدیل در رقابت کمک نماید.</span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.05pt"></span></span></span></b></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:20.0pt"><span calibri="" style="font-family:"><a name="_Hlk72689912"><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">A field experiment was conducted to evaluate the competition of soybean intercropped with niger in different planting ratios using randomized complete block design with four replications at Sari agricultural sciences and natural resources university in 2018 and 2019. The intercropping ratios were 0:100, 25:75, 50:50, 75:25, and 100:0 (soybean:niger, respectively) using the replacement series. Results showed that intercropping significantly affected plant height, total dry matter accumulation at different growth stages, seed yield, oil, and crude protein yield of both crops</span></span></a><a name="_Hlk72690234"><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">. The highest plant height of soybean and niger was obtained in sole cropping of soybean and 75:25 planting ratio, respectively. The impact of competition on total dry matter accumulation up to 90 days after planting was positive and complementarity effect that changed to mutual cooperation after this stage.</span></span></a><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> In addition, oil yield and crude protein yield of soybean and niger seeds in planting ratios were higher than niger (100: 0) and less than soybean in the sole cropping of soybean (100: 0). The maximum amounts of LER (1.28 and 1.23) were obtained in 50:50 and 75:25 </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">intercropping ratios, respectively. Results showed that the complementarity effect between niger and soybean on seed yield in all intercropping ratios was greater than the selection effect. The increases in seed yield in intercropping ratio 50:50 and 25:75 was due to the largest share of the complementarity effect (76.2% and 59.7%, respectively) in seed yield. Therefore, selecting niger as a companion species in intercropping with soybean would lead to mutual cooperation relationship and mitigate the effect of competition.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; اثر انتخابی, اثر مکملی, سویا, نسبت برابری زمین و همیاری دو جانبه Mutual cooperation, Complementarity effect, Selection effect, Land Equivalent Ratio and Soybean 373 389 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1296-1&slc_lang=fa&sid=1 Meisam Namdari میثم نامداری maesam1982@gmail.com 10031947532846009225 10031947532846009225 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Rahmat Abbasi رحمت عباسی rabasi@sanru.ac.ir 10031947532846009226 10031947532846009226 Yes Agronomy, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Hemmatolaah Pirdashti همت اله پیردشتی pirdasht@yahoo.com 10031947532846009227 10031947532846009227 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Faezeh Zaefarian فائزه زعفریان fa_zaefarian@yahoo.com 10031947532846009228 10031947532846009228 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران