fa بهینه‌سازی تقویم زراعت برنج (.Oryza sativa L) و کشت دوم سویا (Glycine max L. Merr) در شرایط تغییر اقلیم با استفاده از مدل‌های دینامیکی گردش عمومی جو و مدل گیاهی DSSAT تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:18.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><a name="_Hlk90978395"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt">تغییر اقلیم و پدیده گرمایش جهانی یکی از دغدغه&shy;ها و نگرانی&shy;های اصلی جوامع انسانی است. در این تحقیق ضمن بررسی اثر تغییرات اقلیمی بر عملکرد برنج به عنوان کشت اصلی در استان گیلان و سویا به عنوان کشت دوم بعد از آن، به ارائه مناسب&shy;ترین تقویم زراعی گیاهان یاد شده در دو پنجره زمانی برای مقابله با اثر منفی تغییرات اقلیمی پرداخته شد. در این پژوهش با استفاده از اطلاعات فنولوژیکی 12 ساله دو رقم برنج (هاشمی و علی&shy;کاظمی) و اطلاعات دو ساله دو رقم سویا (ویلیامز و هابیت) و&nbsp; فراسنجه‌های (پارامتر) هواشناسی ریز مقیاس شده پایگاه داده </span></span></span></b></a><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.05pt">MarkSimGCM</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt"> بر اساس خروجی سه مدل گردش عمومی جو در سه سناریو واداشت تابشی، اقدام به شبیه&shy;سازی عملکرد گیاهان یاد شده به وسیله مدل </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.05pt">DSSAT</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt"> شد. نتایج نشان داد که عملکرد دانه دو گیاه نسبت به دوره مشاهده&shy;ای کاهش داشت، به نحوی که در سناریوی </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.05pt">RCP8.5</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt"> در دوره 50-2036 کاهش عملکرد برنج رقم هاشمی تا 31 درصد و کاهش عملکرد رقم علی&shy;کاظمی تا 23 درصد برآورد شد. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که با ده روز تسریع در کاشت در کلیه سناریوها و دوره&shy;های اقلیمی آینده، میزان عملکرد دانه بالاتری نسبت به تاریخ کاشت حاضر حاصل خواهد شد. در سناریوی </span></span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span bold="" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.05pt">RCP8.5</span></span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.05pt"> در دوره 50-2036، تغییر در تاریخ کاشت، کاهش عملکرد را تا 15 درصد تقلیل داد. برای گیاه سویا تاخیر در کاشت باعث بهبود عملکرد دانه خواهد شد، به طوریکه در تاریخ کاشت سوم سویا (15 شهریور) در رقم ویلیامز، کاهش عملکرد تا 24 درصد جبران می&shy;شود. در سویای رقم هابیت میزان بهبود عملکرد نسبت به تاریخ کاشت دوره حاضر، 28 درصد برآورد شد. بر اساس نتایج این تحقیق، تسریع در شروع زراعت برنج به‌سمت روزهای ابتدایی سال و تاخیر در شروع زراعت سویا می&shy;تواند تا حد زیادی کاهش عملکرد این دو گیاه در اثر تغییرات اقلیمی را جبران نماید.</span></span></span></b></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:20.0pt"><span calibri="" style="font-family:"><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Climate change and the global warming phenomenon is one of the main concerns of human societies. In this study, the impact of climate change on rice, as the main crop in Guilan province, Iran and soybean production as the second crop was investigated. To adapt to the negative impact of climate change in future, optimal crop calendars were indentified for different rice and soybean cultivars using two periods of 2021-2035 and 2036-2050. We used a 12-year phenological dataset of two rice cultivars (Hashemi and Alikazemi) and two years data of two soybean cultivars (Williams and Hobbit). Moreover, we used downscaled meteorological parameters of MarkSimGCM data based on the output of three general circulation models (GCMs) under three different RCP scenarios. Finally, the aforementioned data were used as the inputs of the DSSAT crop model to simulate the genetic coefficients and crop yields of rice and soybeans. The results showed that yield values decreased as compared to the observation period. Rice, cv. Hashemi, yield decreased 31% under the RCP8.5 scenario within 2036-50 period and 23% for cv. Alikazemi as compared to the observation period. Model results indicated that 10 days of acceleration in planting date, in all scenarios and periods, will lead to higher crop yields than the current planting date. For the RCP8.5 scenario of 2036-50 period, changing the planting date reduced the yield by up to 15%. For soybeans unlike the rice, delaying the planting date will increase crop yield. Therefore, on the third planting date (6^th of September) for soybeans cv. Williams, up to 24% reduction in seed yield will be mitigated. For cv. Hobbit, on average 28% seed yield increase was estimated as compared to the current planting date. In conclusion, shifiting the planting date for rice to the early days of growing season and delaying the planting date for second crop (soybean) can mitigate crops yield reduction due to climate change.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; برنج, تغییرات اقلیمی, سناریوهای RCP, شبیه‌سازی عملکرد و Mark Sim-GCM Climate change, Mark Sim-GCM, RCP scenarios, Rice and Yield simulation 357 372 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1295-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Seifzadeh Momensaraei علیرضا سیف زاده مومن سرایی ali.seifzadeh69@yahoo.com 10031947532846009223 10031947532846009223 No Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران aliakbar sabziparvar علی اکبر سبزی پرور sabziparvar@yahoo.co.uk 10031947532846009224 10031947532846009224 Yes Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران