fa اثر تنش خشکی بر میزان فتوسنتز، تسهیم مواد پرورده و عملکرد دانه ارقام کلزا تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research در این آزمایش اثر تنش خشکی در مرحله گلدهی بر میزان فتوسنتز، تسهیم مواد فتوسنتزی و ارتباط آنها با عملکرد دانه 14 رقم بهاره و پاییزه کلزای تجاری به صورت طرح کرت‌های خرد شده بر پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 87-1386 در مزرعه تحقیقات کشاورزی دانشگاه تهران، کرج، مورد مطالعه قرار گرفت. کرت اصلی شامل دو رژیم آبیاری (شاهد و تنش خشکی در مرحله گلدهی) و کرت فرعی شامل 14 رقم کلزا بودند. تنش خشکی در مرحله گلدهی با قطع آبیاری اعمال گردید و وقتی پتانسیل آب خاک به 5/1- مگاپاسکال رسید، آبیاری مجدد انجام شد. نتایج نشان داد که در شرایط شاهد، با گذشت زمان از مرحله گلدهی، میزان فتوسنتز، میزان تعرق وکارایی مصرف آب فتوسنتزی کاهش یافت. در نتیجه تنش خشکی، تغییرات موازی در میزان فتوسنتز، تعرق و غلظت دی‌اکسیدکربن اتاقک زیر روزنه مشاهده شد که دلالت بر نقش عوامل روزنه‌ای در کاهش فتوسنتز در شرایط تنش دارد. در اواسط دوره تنش، شاخص کلروفیل افزایش یافت، اما با پیشرفت آن، به طور معنی‌داری کاهش یافت. در هر دو شرایط تنش و غیر تنش ارقام تفاوت معنی‌داری از لحاظ میزان فتوسنتز نشان دادند. اگرچه عملکرد دانه ارقام بطور متفاوتی تحت تاثیر تنش قرار گرفته بودند، هبستگی معنی‌داری بین میزان فتوسنتز و عملکرد دانه در رژیم های مختلف رطوبتی اعمال شده در شرایط آزمایش حاضر مشاهده نشد. تنش خشکی در مرحله گلدهی با تاثیر بر توزیع مواد فتوسنتزی بین اندام‌های مختلف گیاهی و با افزایش درصد وزن خشک برگ، ساقه و ریشه و کاهش وزن خشک خورجین ها یا به عبارتی غلبه درصد تسهیم مواد به اندام‌های رویشی نسبت به اندام‌های زایشی، باعث کاهش شاخص برداشت و به دنبال آن کاهش 2/51 درصدی عملکرد دانه نسبت به شاهد گردید. در بین ارقام مورد بررسی، در شرایط غیر تنش رقم پی.اف و در شرایط تنش در مرحله گلدهی، رقم اُکاپی با شاخص برداشت بالاتر به ترتیب با تولید 3597 و 1595 کیلوگرم دانه در هکتار، بیشترین عملکرد دانه را داشتند. Effect of drought stress at flowering stage on the rate of photosynthesis, partitioning of photoassimilates and its relation with grain yield of 14 rapeseed cultivar was studied in agricultural research field, University of Tehran, Karaj, Iran, in 2007-2008 crooping season. A split plot c arrangement in randomized block design with 3 replications was used. Main plots included two regimes of irrigation (full irrigation and drought stress at flowering stage) and sub plots consisted 14 cultivars of rapeseed. Drought stress was imposed at flowering stage by stopping irrigation and were rewatered when soil water potential reached -1.5 Mpa. Results showed that under full irrigation conditions photosynthesis rate, transpiration and PWUE declined. Similar changes in photosynthesis rate, transpiration rate and Ci concentration were observed due to water stress implying the role of stomatal limitation to photosynthesis under stress conditions. Chlorophyll index increased under mild stress condition, however, as stress intensified, chlorophyll index significantly reduced. Cultivars showed significant differences for photosynthesis rate under water stress and non stress conditions, however, grain yield of cultivars were affected differently by water stress. Significant correlation coefficientswere not observed between photosynthesis rates and grain yield under different moisture regimes. Moreover, drought stress at flowering stage affected partitioning of photoassimilates between different plant organs. Drought stress at flowering stage decreased grain yield by 51% and harvest index through increasing dry weight of leaf, stem, root, and decreasing dry weight of silique or partitioning of assimilates to vegetative organs than reproductive organs. The P.F cultivar with grain yield of 3597 kg.ha-1 in full irrigation conditions and Okapi with grain yield of 1595 kg.ha-1 and greater harvest index had higher agronomic performance and grain yield. تسهیم مواد فتوسنتزی, تنش خشکی, شاخص کلروفیل, فتوسنتز و کلزا. Partitioning, Photoassimilates, Drought stress, Photosynthesis, Chlorophyll index and Rapeseed. 533 547 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-99&slc_lang=fa&sid=1 Salar Monajem سالار منجم agromonajem@gmail.com 100319475328460011560 100319475328460011560 Yes پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. Ali Ahmadi علی احمدی 100319475328460011561 100319475328460011561 No پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. Valiollah Mohammadi ولی اله محمدی 100319475328460011562 100319475328460011562 No پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.