fa اثر محدودیت منبع و مخزن بر عملکرد و اجزای عملکرد سه ژنوتیپ برنج در سطوح کود نیتروژن تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research به منظور بررسی اثر محدودیت منبع و مخزن بر عملکرد و اجزای عملکرد سه ژنوتیپ برنج در تیمارهای کود نیترو‍ژن، آزمایشی در سال 1388 در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. آزمایش به صورت کرت‌های دو بار خرد شده و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار با سه عامل، کود نیتروژن (صفر، 46 و 92 کیلوگرم نیتروژن در هکتار)، سه ژنوتیپ برنج (جلودار، دانش و جهش) و چهار سطح اعمال تیمارهای محدودیت (شاهد، قطع تمام برگ‌ها به جز برگ پرچم، قطع برگ پرچم و قطع یک سوم انتهایی خوشه) انجام گرفت. نتایج نشان داد که در هر سه ژنوتیپ محدودیت منبع و مخزن وجود داشته و کود نیتروژن (46 کیلوگرم در هکتار) می‌تواند با افزایش انتقال مواد فتوسنتزی به دانه، محدودیت مخزن را جبران نماید. بر اساس نتایج بدست آمده سهم برگ پرچم در اندوخته دانه به طور متوسط 61/22 درصد بوده است. برگ پرچم در تیمار کودی 92 کیلوگرم در هکتار و سایر برگ‌ها در تیمار کودی 46 کیلوگرم در هکتار بازدهی بیشتری در افزایش عملکرد داشتند. همچنین مشخص شد ژنوتیپ‌هایی که دارای وزن هزار دانه بیشتری بودند (ژنوتیپ دانش) طی اعمال محدودیت (به خصوص در تیمار حذف تمام برگ‌ها به جز برگ پرچم)، دامنه تغییرات بیشتری را در وزن هزار دانه داشتند. برهمکنش کود نیتروژن× ژنوتیپ نشان داد که ژنوتیپ جلودار در سطح کودی 92 کیلوگرم نیتروژن در هکتار، با عملکرد 8478 کیلوگرم در هکتار بالاترین عملکرد را دارا بود. برهمکنش کود نیتروژن× ژنوتیپ بر شاخص برداشت نیز بسیار معنی‌دار بود و ژنوتیپ دانش در تیمار کودی 46 کیلوگرم نیتروژن در هکتار با 8/57 درصد، بالاترین شاخص برداشت را داشت. نتایج این آزمایش نشان داد که ژنوتیپ‌های برنج مورد مطالعه، قابلیت لازم برای افزایش عملکرد را دارا بوده و اصلاح صفات همبسته با عملکرد در آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. To study the effect of source and sink limitation on grain yield and yield components of three genotypes of rice under different levels of nitrogen fertilizer a field experiment was conducted at Sari Agricultural and Natural Resources Sciences University, Sari, Iran, in 2009 growing season. Experiment was arranged as split-split-plot in randomized complete block design with three replications. Three levels of nitrogen fertilizer (0, 46 and 92 kg N.ha-1) were assigned to main plots three rice genotypes (Jelodar, Danesh and Jahesh) as sub-plots and four levels of source-sink limitation (control, removal all leaves except flag leaf, flag leaf removal and removal of 1/3 end of panicle) in sub sub plots. Results showed that three genotypes had both source and sink limitations. Nitrogen fertilizer, however, could compensate sink limitation to some extent especially in optimum nitrogen level (46 kg N.ha-1) by increasing photosynthates remobilization. The findings of this research indicated that flag leaf contributed about 22.61% in grain weight. Flag leaf had the highest efficiency in 92 kg. N.ha-1, and other leaves had higher efficiency in 46 kg.N.ha-1 in grain yield improvement. Furthermore, by imposing source limitations (particularly removal all leaves except flag leaf) greater variation in 1000 grain weight was observed in genotypes which had greater grain size (e.g. Danesh). Nitrogen× genotype interaction indicated that Jelodar genotype had the lightest grain yield with 8478 kg.h-¹ in 92 kg.h-¹ of nitrogen fertilizer level. Nitrogen× genotype interaction was significant for harvest index and Danesh genotype showed the highest harvest index (57.8%) in 46 kg.h-¹ of nitrogen fertilizer level. برنج, عملکرد دانه, کود نیتروژن و محدودیت منبع و مخزن. Grain yield, Nitrogen fertilizer, Rice and Source-sink limitation. 495 509 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-96&slc_lang=fa&sid=1 Ammar Afkhami Ghadi عمار افخمی قادی 100319475328460011565 100319475328460011565 Yes دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Nadali Babaeian Jelodar نادعلی بابائیان جلودار 100319475328460011566 100319475328460011566 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hemmatollah Pirdashti همت اله پیردشتی 100319475328460011567 100319475328460011567 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Nadali Bagheri نادعلی باقری 100319475328460011568 100319475328460011568 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Esmaeil Hasan Nataj اسماعیل حسن نتاج 100319475328460011569 100319475328460011569 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Raheleh Khademian راحله خادمیان 100319475328460011570 100319475328460011570 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری