fa ارزیابی پایداری عملکرد دانه لاین‌های امید‌بخش بهاره کلزا (.Brassica napus L) با استفاده از روش GGE بای‌پلات تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">برهمکنش ژنوتیپ در محیط یکی از مسائل پیچیده در برنامه‌های اصلاح گیاهان زراعی برای تولید ژنوتیپ‌های پرمحصول و پایدار است. به‌منظور بررسی پایداری عملکرد دانه و سازگاری کلزا در چهار مکان از اقلیم گرم جنوب (زابل و حاجی‌آباد استان هرمزگان) و گرم شمال ایران (گرگان و ساری)، نه لاین‌ آزاد گرده‌‌‌افشان کلزای بهاره‌ همراه با هفت رقم دیگر در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال زراعی (98-1396) کشت و مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج مربوط به میانگین عملکرد دوساله در چهار مکان نشان داد که ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SRL-95-16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">OG-AL</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به‌ترتیب با میانگین 3412 و 2507 کیلوگرم در هکتار دارای بیشترین و کمترین عملکرد دانه بودند. عملکرد دانه در مکان‌های مورد مطالعه تفاوت معنی‌داری داشت. بر اساس نمودار چندضلعی از مدل </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GGE</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بای&shy;پلات، مکان‌های مورد بررسی در ابرمحیط 2 یا نزدیک به آن قرار داشته و دو ژنوتیپ&nbsp; </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SRL-95-7</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">SRL-95-16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) برترین ژنوتیپ&shy;ها در این ابرمحیط بودند. ارزیابی مختصات آزمونگر متوسط نشان داد که ژنوتیپ&shy;&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;G9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">برتر از ژنوتیپ&shy;های شاهد از جمله ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G11</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp; (دلگان با رتبه سوم) بوده و از هر دو جنبه پایداری و عملکرد، برترین ژنوتیپ&shy;ها بودند. این دو ژنوتیپ کمترین فاصله را از ژنوتیپ آرمانی فرضی در قیاس با سایر لاین&shy;ها و ارقام شاهد داشتند. بر اساس نتایج این تحقیق، با در نظر گرفتن میزان و پایداری عملکرد دانه، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای اقلیم گرم جنوب و گرم شمال ایران مناسب شناخته شدند.</span></span></strong> Genotype by environment interaction is one of the complicated issues in plant breeding programs for development of high-yielding with yield stability genotypes. To evaluate seed yield and yield stability of oilseed rape in four southern and northern warm regions of Iran (Zabol, Gorgan, Haji Abad and Sari), nine open pollinated spring oilseed rape lines together with seven cultivars were evaluated using randomized complete block design with three replications in two cropping cycles (2017-19). The results showed that G9 (SRL-95-16) and G12 (OG-AL) genotypes had the highest and the lowest seed yield with mean seed yiled of 3412 and 2507 kg.ha^-1, respectively. In this study, seed yield wassignificantly different in different environments. The genotype &times; environment interaction was investigated using GGE-bioplot stability analysis. According to the which-won-where model of the GGE-biplot model, most of the studied environments were located in or close to the mega-environment 2 which included genotypes G2 (SRL-95-7) and G9 (SRL-95-16) as the best genotypes in this mega-environment. Also, the study of the average tester coordinates showed that G2 and G9 genotypes as superior to all check genotypes like G11 (Dalgan which ranked third) and as the best genotypes considering both seed yiled and yield stability. Also, these two genotypes had the shortest distance from the hypothetical ideal genotype in comparison with other lines and check cultivars. Therefore, considering seed yield and its stability, two genotypes G9 and G2 were identified as suitable genotypes for the southern and northern warm regions of Iran. ابرمحیط, پایداری عملکرد, سازگاری عمومی و خصوصی, لاین‌های کلزای بهاره Broad and specific adaptation, Mega-environment, Spring oilseed rape lines and Yield stability. 113 126 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-436-1&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Amiri Oghan حسن امیری اوغان amirioghan2014@gmail.com 10031947532846007623 10031947532846007623 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح وتهیه و نهال بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Valiollah Rameeh ولی اله رامئه vrameeh@gmail.com 10031947532846007624 10031947532846007624 No Mazanderan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ساری، ایران Abolfazl Faraji ابوالفضل فرجی abolfazlfaraji@yahoo.com 10031947532846007625 10031947532846007625 No Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Abdolhossein Askari عبدالحسین عسگری ahaskari2005@gmail.com 10031947532846007626 10031947532846007626 No Hormozgan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Bandar Abbs, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران Hamid Reza Fanaei حمیدرضا فنایی fanay52@yahoo.com 10031947532846007627 10031947532846007627 No Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran موسسه تحقیقات اصلاح وتهیه و نهال بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران