fa ارزیابی سازگاری ژنوتیپ‌های کلزا(.Brassica napus L) با استفاده از روش‌های آماری ناپارامتری تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">برهمکنش ژنوتیپ در محیط همواره یکی از چالش‌های اساسی در مطالعات به‌نژادی گیاهی بوده است. در تحقیق حاضر برهمکنش ژنوتیپ در محیط مربوط به 13 ژنوتیپ زمستانه کلزا در&nbsp; منطقه سرد و معتدل سرد کشور در اصفهان، همدان، کرج،کرمانشاه، خوی و زرقان در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال زراعی (1396- 1394) کشت و با استفاده از روش‌های آماری ناپارامتری مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای تایید اثر اصلی ژنوتیپ و محیط و همچنین برهمکنش ژنوتیپ‌ در محیط از چهار روش هیلدبراند، بریدنکامپ، کوبینگر و دی‌کرون/وان‌درلان استفاده شد. پس از آن، جهت ارزیابی سازگاری ارقام از روش‌های نصار و هان و تنارازو وهمچنین شاخص برتری فاکس و مجموع رتبه‌های کنگ استفاده شد. تعیین معنی‌داری اثر اصلی و برهمکنش آنها نشان داد که همه این آثار،&nbsp; بجز برهمکنش در روش کوبینگر، معنی&shy;دار بود. با استفاده از پلات حاصل از روش اول نصار و هان و تنارارزو مشخص شد که ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BAL921</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با عملکرد دانه 6/4078 کیلوگرم در هکتار، نسبت به سایر ارقام و ژنوتیپ‌های آزمایشی برتری داشت. مناسب‌ترین ژنوتیپ‌ها از نظر میزان و پایداری عملکرد که با روش فاکس و مجموع رتبه‌ها تعیین شدند، ارقام نفیس و نیما، به‌ترتیب دارای عملکرد دانه 4336 و 4/3902 کیلوگرم در هکتار بودند.&nbsp; با در نظر گرفتن این موضوع که در شناسایی ژنوتیپ (های) برتر، روشی قابل اعتمادتر است که در آن عملکرد بالا را توام با پایداری عملکرد در نظر گرفته شود، در این تحقیق روش مجموع رتبه و شاخص برتری فاکس به دلیل دارا بودن این ویژگی نسبت به سایر روش‌های ناپارامتری مورد استفاده کارآمدتر بوده و ژنوتیپ&shy;های کلزای انتخابی بعنوان مناسب‌ترین ژنوتیپ‌ها شناخته شدند.&nbsp; </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> One of the most important challenges for plant breeding has always been genotype &times; environment interaction. In present study, genotype &times; environment interaction was invesitigated for 13 winter oilseed rape genotypes in six cold and temperate cold locations in Iran using non- parametric statistical methods during 2014-2017 growing seasons. Four methods; Hildebrand, Bredenkamp, Kubinger, and De Kroon/van der Laan to verify the main effect of genotype and environment as well as gennotype &times;environment interaction effect. Also, Nassar and Huhn, and Thennarasu as well as Fox&#39;s superiority index and summation rank of Kang methods were used for assessment of dadaptability of ghenotypes. Determination of significant main and interaction effect revealed that all effects were significance with the exception of interaction effect in Kubinger method. By using plot from the first method of Nassar and Huhn and Thennarasu, genotype BAL921 with mean seed yield of 4078.6 kg.ha^-1was superior to the other genotypes. Fox and sum of ranks of Kang methods identified cv. Nafis and cv. Nima with mean of 4336 and 3902.4 kg.ha^-1 seed yield as adapted cultivars. Identification of superior genotype(s) is more reliable by method that considers high yield and yield stability of genotype(s). In this study, Fox and sum of ranks of Kang methods was more efficient than other non-parametric statistical methods used due to having the features, therefore the genotypes selected using these methods were identified as the most suitable genotypes. برهمکنش ژنوتیپ در محیط, پایداری عملکرد, سازگاری,کلزا و عملکرد دانه Adpatation, Genotype × environment, Oilseed rape, Seed yield and Yield stability. 67 80 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1143-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Veisizadeh زهرا ویسی زاده zahra.veisizadeh@gmail.com 10031947532846007610 10031947532846007610 No Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Raheleh Khademian راحله خادمیان r.khademian@eng.ikiu.ac.ir 10031947532846007611 10031947532846007611 Yes Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران Bahram Alizadeh بهرام علیزاده ba.alizadeh@areeo.ac.ir 10031947532846007612 10031947532846007612 No Seed and plant improvement institute, AREEO, Karaj, Iran بخش تحقیقات دانه‌های روغنی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران