fa ارزیابی کارایی مدل‌های AMMI و BLUPو تلفیق آنها برای شناسایی ژنوتیپ‌های پرمحصول گندم دوروم (Triticum turgidum L. var. durum) سازگار با مناطق دیم نیمه‌گرمسیری ایران تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">هدف از این تحقیق ارزیابی کارایی مدل‌های تجزیه پایداری عملکرد برای شناسایی ژنوتیپ‌های پرمحصول گندم دوروم و ارزیابی برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه و تعیین سازگاری و پایداری عملکرد دانه 20 ژنوتیپ گندم دوروم با استفاده از مدل‌های امی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و بلاپ (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BLUP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) بود که طی چهار سال زراعی (92-1388) در مناطق دیم نیمه گرمسیری اجرا شد. نتایج آزمون نسبت درست‌نمایی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Likelihood ratio test, LRT</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) نشان داد که اثر ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه معنی‌دار بود. بنابراین، تجزیه بهترین پیش‌بینی‌های خطی نااُریب (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Best linear unbiased predictors, BLUPs</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) برای این داده‌ها مناسب تشخیص داده شد. براساس شاخص ارزش ﭘﺎیﺪاری اﻣﯽ (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، ژنوتیپ‌های 11، 8، 14، 19 و 16، دارای عملکرد پایدارتر بودند. شاخص انتخاب همزمان (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ssiASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) بر اساس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، ژنوتیپ‌های 8، 11، 4 و 10 را از نظر عملکرد دانه و پایداری عملکرد، به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر شناسایی کرد. با توجه به اینکه با استفاده از این شاخص‌های انتخاب همزمان، ژنوتیپ‌هایی با الگوهای متفاوت برای آزمایش‌های چندمحیطی، می‌توانند مشابه در نظر گرفته شوند، نتایج حاصل از آن‌ها می‌تواند گمراه‌کننده باشد. نمودار بای‌پلات </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بر مبنای دو مؤلفه اصلی اول، ژنوتیپ‌های 19، 3، 14 و 11 را بعنوان ژنوتیپ‌های دارای پایداری عملکرد شناسایی کرد. نتایج نمودار موزاییکی نشان داد که سهم ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ در محیط به‌ترتیب 94/14 درصد و 06/85 درصد از تنوع کل بود. بر اساس شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WAASBY</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> مبتنی بر تجزیه </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">BLUP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، ژنوتیپ‌های 4، 8، 11 و 10 و 7 پرمحصول با عملکرد پایدار شناخته شدند. در مجموع، با توجه به استفاده از مدل مختلط و همچنین تمام مؤلفه‌ها در محاسبه شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">WAASBY</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، به‌نظر می‌رسد که این شاخص برتر از سایر شاخص‌ها باشد.</span></span></strong> The aim of this study was to evaluate the efficiency of yield stability analysis models and to assess genotype &times; environment interaction effect on grain yield of 20 durum wheat genotypes for identifying high yielding and adapted genotypes by BLU and AMMI models using experimental data of four cropping cycles (2009-2013) in five filed stations in warm rainfed regions of Iran. The results of Likelihood ratio test (LRT) showed that the effect of genotype and genotype &times; environment interaction on grain yield was significant. Therefore, the best linear unbiased predictors (BLUPs) analysis was considered appropriate for these data. According to AMMI stability value (ASV) index, genotypes 11, 8, 14, 19 and 16 had more yield stability. Simultaneous selection index (ssiASV) based on ASV identified genotypes 8, 11, 4 and 10 in terms of grain yield and yield stability as superior genotypes. Given that by using these simultaneous selection indices, genotypes with different patterns for multivariate trials can be considered similar, the results can be misleading. Based on the first two main components, AMMI2 biplot diagram identified genotypes 19, 3, 14 and 11 as genotypes with yield stability. The results of the mosaic diagram showed that the contribution of genotype and genotype &times; environment interaction were 14.94% and 85.06% of the total variation, respectively. Based on weighted average of absolute scores (WAASBY) index using BLUP analysis, genotypes 4, 8, 11, 10 and 7 were identified as high yielding with yield stability. In general, usin mixed model as well as all the components in calculating the WAASBY index, it can be concluded that this index is superior to other indices. بای‌پلات, تجزیه مقادیر منفرد, گزینش همزمان, گندم دوروم و میانگین وزنی نمرات مطلق Biplot, Durum wheat, Singular value decomposition, Simultaneous selection index and Weighted average of absolute scores. 30 48 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1130-1&slc_lang=fa&sid=1 Rahmatollah Karimizadeh رحمت الله کریمی زاده r.karimizadeh@areeo.ac.ir 10031947532846007603 10031947532846007603 Yes Kohgiloyeh and Boyerahmad Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gachsaran, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران Hassan Ghojogh حسن قوجق hghojogh@yahoo.com 10031947532846007604 10031947532846007604 No Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gonbad, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گنبد، ایران Tahmasb Hosseinpour طهماسب حسین پور th35740@yahoo.com 10031947532846007605 10031947532846007605 No Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Khorramabad, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران Mohammad Armion محمد آرمیون armion_m@yahoo.com 10031947532846007606 10031947532846007606 No Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Ilam, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران Kamal Shahbazi Homonlo کمال شهبازی هومونلو kamal.shahbazi@yahoo.com 10031947532846007607 10031947532846007607 No Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Moghan, Iran مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران Peyman Sharifi پیمان شریفی Peyman.sharifi@gmail.com 10031947532846007608 10031947532846007608 No Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، رشت، ایران