fa ارزیابی بیان نسبی ژن‌های دهایدرین، آکواپورین و Ha-L1L در ژنوتیپ‌های آفتابگردان (.Helianthus annuus L) در شرایط تنش خشکی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">در این تحقیق اثر تنش خشکی بر بیان نسبی ژن‌های دهایدرین (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Dehydrin</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، آکواپورین (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Aquaporin</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) <em>و</em></span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Putative leafy</span></span></span></em></strong> <strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">cotyledon 1-like protein</span></span></span></em></strong> <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;(</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ha-L1L</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) در دو لاین [(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ENSAT254</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (متحمل) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">LC1064C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (حساس)] آفتابگردان روغنی با حساسیت متفاوت به خشکی در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در سال 1396 در دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه مورد ارزیابی قرار گرفت. گیاهان تا مرحله هشت برگی در حد 100 درصد ظرفیت زراعی نگهداری شده و بعد از آن تعدادی از گلدان‌های مربوط به هر لاین در همان وضعیت نگه‌داری شده (نمونه&shy;های شاهد) و تعدادی تحت تنش خشکی (80، 60 و 40 درصد ظرفیت زراعی) قرار داده شدند. نمونه‌برداری در سه زمان؛ هفت، 14 و 21 روز بعد از اعمال تنش انجام گرفت. نتایج نشان داد که بیشترین میزان بیان نسبی ژن دهایدرین، 21 روز بعد از اعمال تنش خشکی در تیمار 40 درصد ظرفیت زراعی در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ENSAT254</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (متحمل) مشاهده شد که در حدود 9/2 برابر مقدار آن در همین ترکیب تیماری در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">LC1064C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (حساس) بود. بیشترین میزان بیان نسبی ژن آکواپورین، 14 روز بعد از اعمال تنش خشکی در تیمار 40 درصد ظرفیت زراعی در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ENSAT254</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (متحمل) مشاهده شد.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی بیان نسبی ژن </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ha-L1L</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> نشان داد که در هفته‌ اول در حالی که در شدت&shy;های مختلف تنش خشکی تغییراتی در بیان ژن در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">LC1064C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (حساس) مشاهده نشد؛ در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ENSAT254</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (متحمل) در شدت‌های مختلف تنش از 80 درصد ظرفیت زراعی به 40 درصد، بیان ژن روند افزایشی داشت. در 14 و 21 روز بعد از اعمال تنش بر عکس، عمده تغییرات در بیان نسبی ژن، در ژنوتیپ </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">LC1064C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (حساس) مشاهده شد. به‌نظر می‌رسد که این ژن نقش مهمی در تحمل گیاه به تنش خشکی داشته و میزان بیان ژن به عنوان تابعی از وضعیت آبی گیاه نیست. به‌نظر می‌رسد که این تنظیم کننده (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Ha-L1L</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) در تنظیم مثبت ژن دهایدرین مشارکت نداشته و بلکه به صورت منفی آن را تنظیم نماید. در مجموع الگوی متفاوت بیان ژن&shy;ها در دو ژنوتیپ آفتابگردان نشان دهنده واکنش متفاوت آنها به تنش خشکی است. در صورت تایید تحمل لاین </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">ENSAT254</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در سطح مولکولی نسبت به تنش خشکی، می‌توان از این لاین برای تولید ارقام هیبرید استفاده کرد.</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span></span></strong> The effect of drought stress on the relative expression of <em>Aquaporin</em>, <em>Dehydrin</em>, <em>Putative leafy cotyledon 1-like protein</em> (<em>Ha-L1L</em>) genes in two sunflower lines [ENSAT254 (tolerant) and LC1064C (susceptible)] was investigated using real time PCR technique. The lines with different response to drought stress were planted using completely randomized design with three replications in greenhouse of faculty of agriculture and natural resources of Urmia University, Iran, in 2018. Plants were kept at 100% of field capacity until 8 leaf stage. After this stage, some pots were kept at the same field capacity but some other were irrigated to reach 80%, 60% and 40% of field capacity. Samples were taken atone, two and three weeks after application of drought stress. The highest relative expression of Dehydrin gene was observed 21 days after drought stress at the stress level of 40% of field capacity in ENSAT254 (tolerant genotype), which is approximately 2.9 times more than that in LC1064C (susceptible genotype) under the same treatment. The highest relative expression of Aquaporin gene was observed in ENSAT254 genotype 14 days after application of drought stress at the stress level of 40% of field capacity. A study of the relative expression of the Putative leafy cotyledon 1-like protein gene showed that in the first week, while any changes in the expression of gene was not observed in LC1064C (susceptible genotype) at any drought stress intensities, in the ENSAT254 (tolerant genotype) the expression of gene had increasing trend across different drought stress intensities, from 80% to 40% of field capacity. Fourteen and 21 days after application of drought stress, major changes in the relative expression of the gene was observed in the LC1064C (susceptible genotype). This implies that this gene may play an essential role in drought tolerance. However, it is not a function of plant water status; therefore, this regulator may not participate in the positive regulation of the Dehydrin gene, but may regulate it negatively. Totally, the different pattern of gene expression in the two genotypes suggests that they responded differently to drought stress. Should the drought tolerance of ENSAT254 be confirmed at the molecular level, this line can be potentially used in the production of drought tolerant hybrid cultivars.<strong><span dir="RTL"> &nbsp;</span></strong> آفتابگردان, بیان ژن, تنش خشکی و لاین متحمل Drought stress, Drought tolerant line, Gene expression and Sunflower. 14 29 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1087-1&slc_lang=fa&sid=1 Sevda Hasaneh سودا حسنه sevda.hasane@yahoo.com 10031947532846007597 10031947532846007597 No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Reza Darvishzadeh رضا درویش زاده r.darvishzadeh@urmia.ac.ir 10031947532846007598 10031947532846007598 Yes Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Babak Abdollahi بابک عبدالهی b.abdollahi@urmia.ac.ir 10031947532846007599 10031947532846007599 No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Sina Besharat سینا بشارت s.besharat@urmia.ac.ir 10031947532846007600 10031947532846007600 No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Faezeh Hoseinpour فائزه حسین پور faeze_hoseinpor@yahoo.com 10031947532846007601 10031947532846007601 No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Zahra Ebrahimipour زهرا ابراهیمی پور zahraaa.ebrahimi73@gmail.com 10031947532846007602 10031947532846007602 No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه