fa ارزیابی پایداری عملکرد ژنوتیپ‌های سورگوم علوفه‌ای [Sorghum bicolor (L.) Moench] با استفاده از تجزیه AMMI تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">سورگوم گیاه علوفه‌ای مهمی جهت تولید سیلاژ، علوفه &shy;تر و علوفه خشک محسوب می‌شود. به&shy;منظور ارزیابی پایداری </span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">عملکرد شانزده &rlm;رقم، لاین و هیبرید سورگوم علوفه&rlm;ای، آزمایش&shy;هایی در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با سه تکرار طی </span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">سال&shy;های 96- 1395 در مناطق کرج، اصفهان، گرگان و مشهد اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب داده‌ها نشان داد که اثر</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;مکان، سال، ژنوتیپ و اثر متقابل آن&rlm;ها بر عملکرد علوفه معنی&rlm;دار بودند. نتایج مقایسه میانگین&rlm;ها نشان داد که ژنوتیپ‌های</span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;8 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Siloking</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و 12 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">FGCSI12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به ترتیب با تولید 6/130 و 5/127 تن در هکتار علوفه تر و 97/26 و 17/27 تن در هکتار علوفه خشک، نسبت به سایر ژنوتیپ&rlm;ها برتر بودند. ژنوتیپ‌های 2 </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(Speedfeed)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، 9 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">PHFS-27</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) 5 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Juicy Sweet BMR SSH.1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و 13(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Sucarose-Photo-BMR</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به ترتیب با عملکرد 6/105، 8/107، 2/108 و 107 تن علوفه تر در هکتار در <a name="OLE_LINK19"></a><a name="OLE_LINK18">رتبه‌های بعدی قرار گرفتند</a></span>. تجزیه واریانس به روش امی (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">AMMI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و برازش مؤلفه&rlm;های اصلی به اثر متقابل ژنوتیپ و محیط نشان داد که دو مؤلفه اصلی اول و دوم برای عملکرد علوفه تر و خشک معنی&rlm;دار بودند. بر اساس نتایج مدل امی و پارامتر ارزش پایداری‌امی، ژنوتیپ&rlm;های 8 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Siloking</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و 12 (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">FGCSI12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) با عملکرد و پایداری بالاتر، به&rlm;عنوان مناسب&rlm;ترین ژنوتیپ&rlm;های سورگوم علوفه‌ای شناخته شدند.</span></span></strong> Sorghum is an important forage crop used as silage, fresh forage and dry forage. To evaluate the yield stability of 16 genotypes; cultivars, lines and hybrids, of forage sorghum, experiments were conducted using randomized complete block design with three replications during 2016-17 at Karaj, Isfahan, Gorgan, and Mashhad field stations, Iran. The results of combined analysis of variance showed that the effect of location, year, genotype and their interactions were significant on forage yield. Mean comparison showed that hybrids No. 8 (Siloking) and 12 (FGCSI12) were superior to other genotypes with 130.6 and 127.5 t.ha^-1 of fresh forage yiled, and 26.97 and 27.17 t.ha^-1 of dry forage yield, respectively. The hybrid No. 2 (Speedfeed), No. 9 (PHFS-27), No. 5 (Juicy Sweet BMR SSH.1) and No. 13 (Sucarose- Photo- BMR) had also high fresh forage yield of 105.6, 107.8, 108.2 and 107t.ha^-1, respectively. The analysis of variance by AMMI method and fitting of principal components to the interaction effects of genotype and environment showed that the two principal components were significant for fresh and dry forage yield. According to the AMMI model and AMMI stability value (ASV), genotypes No. 8 (Siloking) and 12 (FGCSI12) with the high yield and stability were identified as suitable genotypes. تجزیه امی, سورگوم, عملکرد علوفه و مؤلفه‌های اصلی AMMI analysis, Sorghum, Forage yield and Principal components 225 236 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-597&slc_lang=fa&sid=1 Azim Khazaei عظیم خزائی az42095@yahoo.com 10031947532846005724 10031947532846005724 Yes Assistant Prof., Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران Torabi مسعود ترابی 10031947532846005725 10031947532846005725 No Assistant Prof., Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Isfahan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Isfahan, Iran استادیار پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران Hassan Mokhtararpour حسن مختار پور 10031947532846005726 10031947532846005726 No Assistant Prof., Agricultural and Natural Resources Research and Education Center Golestan, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran استادیار پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Ali Reza Beheshti علی‌رضا بهشتی 10031947532846005727 10031947532846005727 No Associate Prof., Agricultural and Natural Resources Research and Education Center of Khorasan Razavi, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Mashhad, Iran دانشیار پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و آموزش خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران