fa ارزیابی عملکرد لاین‌های امید بخش سورگوم دو منظوره دانه‌ای– علوفه‌ای (Sorghum bicolor L. Moench) با استفاده از شاخص‌های تحمل به تنش خشکی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور ارزیابی و انتخاب لاین‌های امید بخش سورگوم دومنظوره دانه&shy;ای- علوفه&shy;ای در شرایط تنش خشکی</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج به مدت دو سال زراعی (94-1393) اجرا شد. کرت‌های اصلی شامل سه تیمار آبیاری </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">(آبیاری پس از 60 ،120 و 180 میلی‌متر تبخیر تجمعی از تشتک کلاس </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">کرت‌های فرعی شامل 10 ژنوتیپ سورگوم</span></span></strong> <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">(</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS10</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS13</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS14</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS20</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS21</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">بودند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">تیمارهای آبیاری بر </span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ارتفاع بوته و عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد و بر عملکرد علوفه تر، عملکرد زیستی و وزن هزار دانه در سطح احتمال پنج درصد معنی&shy;دار بود. بیشترین عملکرد علوفه تر و عملکرد علوفه خشک در تیمار بدون تنش حاصل شد. نتایج حاصل از تجزیه چند متغیره بای پلات و همبستگی شاخص&shy;ها با عملکرد دانه در شرایط بدون تنش و تنش نشان داد که شاخص&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">MP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در پیش بینی عملکرد از اهمیت بیشتری برخودار بوده و با استفاده از این شاخص&shy;ها می&shy;توان ژنوتیپ&shy;های متحمل را گزینش کرد. بر اساس عملکرد دانه و عملکرد زیستی، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (لاین 8)، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (لاین 1)، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS20</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (لاین 9) و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;KDFGS9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">(لاین 3) برتر بودند. بیشترین میزان ضریب همبستگی بین شاخص&shy;های تحمل در شرایط تنش و بدون تنش مربوط به شاخص&shy;های</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">MP </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">YI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بود.</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> با توجه به نتایج حاصل از تجزیه بای پلات و&nbsp; شاخص&shy;های برتر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">MP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، ژنوتیپ‌های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS20</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS13</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS14</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS21</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS16</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">KDFGS4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (به‌ترتیب لاین&rlm;های 9، 6، 7، 10 ، 8 و 1) به&shy;عنوان لاین&rlm;های متحمل به تنش خشکی شناسایی شدند</span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">. </span></span></strong> To evaluate and select the promising lines of dual purpose grain-forage sorghum under drought stress conditions, a field experiment assplit plot arrangements in randomized complete block design with three replications was carried out atresearch field station of Seed and Plant Improvement Research Institute, Karaj, Iran, in 2014 and 2015 growing seasons. Irrigation levels (60 mm, 120 mm and 180 mm of evaporation from class A evaportation pan) were assigned to main plotsand 10 sorghum lines (KDFGS4, KDFGS6, KDFGS9, KDFGS10, KDFGS12, KDFGS13, KDFGS14, KDFGS16, KDFGS20 and KDFGS21) randomized in sub-plots. Combined analysis of variance showed that irrigation effect was significant (P&le;0.01) on plant height and grain yield.&nbsp; However, irrigation effect was significant (P&le;0.05) on dry weight, fresh weight, biological yield and 1000 grain weight. The highest fresh and dry weights of forage was obtained in 60 mm (normal) treatment. The results of biplot multivariate analysis and correlation between droughr indices and grain yield under non-stress and stress conditions showed that MP, GMP, and STI were important in predicting performance of sorghum genotypes. These indices can be used for selecting drought tolerant genotypes. Lines No. 8 (KDFGS16), 1 (KDFGS4), 9 (KDFGS20) and 3 (KDFGS9) were high yielding. The highest correlation coefficients between tolerance indices in stress and non-stress conditions was observed for MP, GMP, STI and YI.. Considering the results of biplot analysis and MP, GMP and STI, sorghum genotypes KDFGS20, KDFGS13. KDFGS14, KDFGS21, KDFGS16, KDFGS4 (lines No. 9, 6, 7, 10, 8 and 1, respectively) were identified drought as tolerant. تجزیه بای پلات, تنش خشکی, سورگوم, لاین‌های امید بخش و همبستگی. Biplot analysis, Correlation, Drought stress, Promising lines and Sorghum. 275 290 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-574-2&slc_lang=fa&sid=1 azim khazaei عظیم خزائی az42095@yahoo.com 10031947532846006985 10031947532846006985 Yes Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran. مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران.