fa ارزیابی ترکیب‌ پذیری عمومی و خصوصی در ژنوتیپ‌های نخود کابلی (.Cicer arietinum L) بر اساس عملکرد دانه و اجزای عملکرد تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور بررسی فراسنجه‌های (پارامترهای) ژنتیکی عملکرد دانه و اجزای آن، شش ژنوتیپ نخود در آرایش دای&shy;آلل کامل در سال 1386 در گلخانه&shy;های مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر تلاقی داده شدند. در ادامه، والدین و تلاقی&shy;های مستقیم و معکوس (36 تیمار) در یک آزمایش مزرعه‌ای قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با چهار تکرار در بهار 1396 در ایستگاه گریزه سنندج مورد ارزیابی قرار گرفتند. در طول فصل زراعی صفات گیاهی شامل تعداد روز از کاشت تا گلدهی، تعداد روز از کاشت تا رسیدگی، ارتفاع بوته، تعداد دانه در غلاف، تعداد غلاف در بوته، امتیاز تحمل به خشکی، وزن 100 دانه و عملکرد دانه اندازه‌گیری شدند. ارزیابی جمعیت&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و والدین و تجزیه دای&shy;آلل بر اساس روش اول مدل دوم گریفینگ انجام شد. نتایج نشان داد که درون والدین و ژنوتیپ&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> تفاوت بسیار معنی&shy;داری وجود داشت که نشان دهنده وجود تنوع وسیع ژنتیکی برای صفات مورد ارزیابی بود و مشخص شد که با استفاده از این خزانه ژنتیکی، امکان اصلاح صفات زراعی نخود وجود دارد. برای ارتفاع بوته، وزن 100 دانه و عملکرد دانه ترکیب&shy;پذیری خصوصی معنی&shy;دار بوده و نقش اجزای غیرافزایشی در توارث این صفات مشخص گردید. وراثت مادری نقش بالایی در توارث تعداد دانه در غلاف، تعداد غلاف در بوته، امتیاز تحمل به خشکی و عملکرد دانه داشت. والدین ثمین و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">FLIP 96-154C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به&shy;ترتیب بهترین ترکیب&shy;پذیری عمومی را برای عملکرد دانه داشتند. بر مبنای نتایج ترکیب&shy;پذیری خصوصی، تلاقی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Azad&times;FLIP 96-154C</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> بهترین ترکیب&shy; شونده خصوصی برای عملکرد دانه و تعداد دانه در غلاف شناخته شد. بر اساس نتایج این تحقیق، در ژنوتیپ‌های نخود مورد ارزیابی از لحاظ ژن&shy;های سیتوپلاسمی تنوع قابل ملاحظه‌ای وجود داشت که می&shy;توان از آن در اصلاح ارقام سازگار، پرمحصول و زودرس نخود استفاده کرد.</span></span></strong><br> &nbsp; <strong>To estimate genetic parameters of yield and yield component of chickpea, six chickpea genotypes were crossed in complete diallel crossing scheme in glass houses of Seed and Plant Improvement Institute in 2007. Parents, direct and reciprocal crosses (36 entries) were evaluated using randomized complete block design with four replications at Grizeh station, Sanandaj, Iran in spring of 2017 growing season. Plant traits including day to flowering, day to maturity, plant height, seed no.pod^-1, pod no.plant^-1, drought tolerance score, 100 seed weight and seed yield were measured and recorded during the growing season. Statistical analysis for F₁ hybrids and parents as well as diallel analysis were performed using Griffing&#39;s model 2 of method 1. The results showed that there were significant differences between parents and F₁ hybrids, which indicated a wide genetic variability for traits of interest. It was revealed that it would be possible to improve the agronomic traits of chickpea using this genetic resources. Specific combining ability (SCA) was significant for plant height, 100 seed weight and seed yield and the important role of non-additive component in inheritance of these traits was identified. Maternal inheritance had important role in heritability of seed no.pod^-1, pod no.plant^-1, drought tolerance score and seed yield. Samin&quot; and FLIP 96-154C parents had the highest general combining ability for seed yield, respectively. The effects of specific combining ability revealed that, under conditions similar of this study, Azad &times; FLIP 96-154C cross was the best specific combiner for seed yield and seed no.pod^-1. </strong><strong>Considering the results of this study, there was considerable variation in cytoplasmic genes carried by these chickpea genotypes that can be used in breeding for dvelopment of high yielding, with yield stability and early maturity, chickpea cultivars.</strong> تلاقی دای‌آلل, روش گریفینگ, صفات مورفولوژیک, عمل ژن و نخود. Chickpea, Diallel cross, Gene action, Griffing's method and Morphological traits. 263 274 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-103-3&slc_lang=fa&sid=1 Homayoun Kanouni همایون کانونی hkanouni@gmail.com 10031947532846006978 10031947532846006978 Yes Field and Horticultural Crops Sciences Research Department, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sanandaj, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران Marouf Khalili معروف خلیلی makhalily@yahoo.com 10031947532846006979 10031947532846006979 No Agricultural Sciences Department, Payam-e Nour University (PNU), Tehran, Iran. گروه علوم کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران Esmaeil Gholinezhad اسماعیل قلی نژاد gholinezhad1358@yahoo.com 10031947532846006980 10031947532846006980 No Agricultural Sciences Department, Payam-e Nour University (PNU), Tehran, Iran. گروه علوم کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران