fa برآورد ترکیب‌ پذیری و عمل ژن در لاین‌های منتخب ذرت (Zea mays L.) تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ذرت یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه‌ای و علوفه&shy;ای است که&nbsp; نقش مهمی در صنایع غذایی و تغذیه دام، به&shy;ویژه تغذیه طیور دارد. به‌منظور برآورد ترکیب پذیری و عمل ژن در لاین های منتخب ذرت و شناسایی بهترین ترکیب هیبریدی برای صفات مورفولوژیک ذرت</span></span></strong><strong><span style="font-family:arial,sans-serif;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">آزمایشی طی سال‌ 1392 بصورت تلاقی&shy;های دی&shy;آلل</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;دو طرفه با ده والد در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان اجرا شد. نتاج جهت بررسی در دو مکان (ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان- عراقی محله و ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد) در سه تکرار در سال 1393 کشت شدند. برای داده&shy;های مربوط به صفات تعداد روز از سبز شدن تا ظهور کاکل و تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد ردیف دانه در بلال، عملکرد دانه، ارتفاع بوته، تعداد دانه در ردیف بلال، تجزیه واریانس جداگانه در هر مکان انجام و سپس تجزیه مرکب صورت گرفت. معنی‌دار بودن اثر ترکیب&shy; پذیری عمومی و خصوصی برای اکثر صفات نشان داد که هر دو اثر افزایشی و غیرافزایشی در کنترل این صفات موثر بوده و درجه غالبیت بیشتر از یک نیز نشان دهنده عمل فوق غالبیت ژن‌ها در کنترل این صفات بود. در کلیه صفات مورد بررسی مقدار پایین وراثت&shy;پذیری خصوصی و مقدار بیشتر واریانس غالبیت، نشان دهنده اهمیت بیشتر اثرات غالبیت در کنترل ژنتیکی این صفات بود. نتایج این آزمایش نشان داد که در اصلاح ذرت برای صفاتی نظیر تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک و تعداد ردیف دانه در بلال، گزینش نقشی نداشته و باید از روش‌های مبتنی بر هیبریداسیون استفاده کرد. </span></span></strong><br> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">ذرت یکی از مهم‌ترین گیاهان دانه‌ای و علوفه&shy;ای است که&nbsp; نقش مهمی در صنایع غذایی و تغذیه دام، به&shy;ویژه تغذیه طیور دارد. به‌منظور برآورد ترکیب پذیری و عمل ژن در لاین های منتخب ذرت و شناسایی بهترین ترکیب هیبریدی برای صفات مورفولوژیک ذرت</span></span></strong><strong><span style="font-family:arial,sans-serif;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">آزمایشی طی سال‌ 1392 بصورت تلاقی&shy;های دی&shy;آلل</span></span></strong> <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;دو طرفه با ده والد در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان اجرا شد. نتاج جهت بررسی در دو مکان (ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان- عراقی محله و ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد) در سه تکرار در سال 1393 کشت شدند. برای داده&shy;های مربوط به صفات تعداد روز از سبز شدن تا ظهور کاکل و تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد ردیف دانه در بلال، عملکرد دانه، ارتفاع بوته، تعداد دانه در ردیف بلال، تجزیه واریانس جداگانه در هر مکان انجام و سپس تجزیه مرکب صورت گرفت. معنی‌دار بودن اثر ترکیب&shy; پذیری عمومی و خصوصی برای اکثر صفات نشان داد که هر دو اثر افزایشی و غیرافزایشی در کنترل این صفات موثر بوده و درجه غالبیت بیشتر از یک نیز نشان دهنده عمل فوق غالبیت ژن‌ها در کنترل این صفات بود. در کلیه صفات مورد بررسی مقدار پایین وراثت&shy;پذیری خصوصی و مقدار بیشتر واریانس غالبیت، نشان دهنده اهمیت بیشتر اثرات غالبیت در کنترل ژنتیکی این صفات بود. نتایج این آزمایش نشان داد که در اصلاح ذرت برای صفاتی نظیر تعداد روز از ظهور کاکل تا رسیدگی فیزیولوژیک و تعداد ردیف دانه در بلال، گزینش نقشی نداشته و باید از روش‌های مبتنی بر هیبریداسیون استفاده کرد. </span></span></strong><br> <br> &nbsp; Maize is one of the most important grain and forage crop, that has a unique role in the food and feed industry, especially poultry feed. To estimate combinig ability and gene action and to identify the best hybrid combination for different morphological traits, experiments were designed and carried out as diallel crossing with 10 parents at Gorgan Agricultural Research Station, Gorgan, Iran, in 2013. The progenies were grown in randomized complete block design with three replications in two locations including; Araghi-Mahaleh in Gorganand Gonbad Agricultural Research Stations in Gonbad, Iran, in 2014. Data for days from emergence to silking, days from silking to physiological maturity, number of row.ear^-1, grain yield, plant height and number of grain.ear^-1, were measured and recorded. Analysis of variance was performed separately for each location, and then combined analysis of variance was also performed. The effects of general combining ability (GCA) and specific combining ability (SCA) were significant on most traits, which implied that both additive and non-additive actions were involved in controlling these traits. The dominance degree was greater than one also indicated that the over-dominance of genes action in controlling the studied traits.For all studied traits, low narrow sense heritability and a greater dominance variance indicated that dominance actions was more important in genetic control of these traits. Therefore, to improve traits such as days from silking to physiological maturity and number of row.ear^-1 selection would not be efficient, and hybridization methods should be used for development and improvement of maize germplasm.<br> <br> &nbsp; ترکیب‌پذیری, کنترل ژنتیکی, لاین‌های ذرت و وراثت‌پذیری Combining ability, Genetic control, Heritability and Maize lines. 1 15 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-586&slc_lang=fa&sid=1 Afshin Mosavat سید افشین مساوات afshinmosavat@gmail.com 10031947532846006855 10031947532846006855 Yes Former PhD Student of Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran and Research Assistant of Prof., Agronomy & Horticulture Research Department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran دانشجوی سابق دکتری دانشگاه بوعلی سینا همدان و استادیار پژوهش بخش تحقیقات زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران Hojatollah Mazahery-Laghab حجت‌اله مظاهری لقب 10031947532846006856 10031947532846006856 No Associate Prof., Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا همدان Hassan Soltanloo حسن سلطانلو 10031947532846006857 10031947532846006857 No Associate Prof., Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran دانشیار دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Rajab Choukan رجب چوکان 10031947532846006858 10031947532846006858 No Reasearch Prof., Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran استاد پژوهش موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی