fa اثر منبع کود نیتروژن بر عملکرد دانه و کارایی مصرف نیتروژن در برنج (Oryza sativa L.) رقم شیرودی تخصصي Special پژوهشي Scientific & Research <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">استفاده از کود نیتروژن نقش مهمی در افزایش تولید انواع محصولات کشاورزی در سراسر جهان دارد. به منظور دستیابی به رهیافتی مؤثر در ارتقای کارایی مصرف کود نیتروژن برنج (رقم شیرودی)، آزمایشی در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با 13 تیمار و سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی معاونت مؤسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران (آمل) در سال&shy;های 1394 و 1395 اجرا شد. تیمارهای آزمایشی عبارت بودند از: بدون مصرف نیتروژن (شاهد) (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N0</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، مصرف تقسیطی 115 کیلوگرم نیتروژن در هکتار (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، مصرف 115 و 5/57 کیلوگرم نیتروژن در هکتار کود اوره با پوشش گوگردی </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(SCU)</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (به ترتیب </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، مصرف 115 و 5/57 کیلوگرم نیتروژن در هکتار کود اوره سوپرگرانوله (به ترتیب </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، مصرف 115 و 5/57 کیلوگرم نیتروژن در هکتار کود سولفات آمونیوم (به ترتیب </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N7</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، مصرف نانو کود نیتروژن+ 50 درصد نیتروژن کود اوره توصیه شده (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N8</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، استفاده از باکتری‌های آزوسپیریلیوم، ازتوباکتر و آزوسپیریلیوم + ازتوباکتر (به ترتیب </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N9</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N10</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N11</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و مصرف کود طبق عرف زارع (115 کیلوگرم نیتروژن در هکتار از منبع اوره تماماً قبل از نشاکاری) (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N12</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">). نتایج آزمایش نشان داد که اثر تیمارهای کودی روی عملکرد دانه، ماده خشک، شاخص برداشت، محتوای نیتروژن دانه و کاه، میزان کل جذب نیتروژن، شاخص برداشت نیتروژن و انواع کارایی‌های مصرف کود نیتروژن، اثر معنی&shy;داری داشتند. بیشترین عملکرد دانه (7869 کیلوگرم در هکتار) از تیمار 115 کیلوگرم در هکتار نیتروژن از منبع سولفات آمونیوم (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N6</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به&shy;دست آمد. بیشترین مقدار بهره‌وری نسبی (2/136 کیلوگرم بر کیلوگرم)، کارایی زراعی (1/38 کیلوگرم بر کیلوگرم)، کارایی بازیافت (8/90 درصد)، کارایی فیزیولوژیکی (42 کیلوگرم بر کیلوگرم) و کارایی داخلی نیتروژن (2/54 کیلوگرم بر کیلوگرم) از تیمار 5/57 کیلوگرم نیتروژن در هکتار کود اوره سوپرگرانوله (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N5</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) به&shy;دست آمد. نتایج نشان داد که جایگذاری عمقی کود اوره سوپرگرانوله به دلیل افزایش میزان جذب نیتروژن باعث کاهش تلفات کود نیتروژن شده و مزیت نسبی بیشتری نسبت به سایر منابع کود نیتروژن در زراعت برنج دارد.</span></span></strong><br> <br> &nbsp; The application of nitrogen fertilizer has played a key role in enhancing agricultural productivity worldwide. To investigate an effective approach for enhancing nitrogen use efficiency in rice, a field experiment was conducted using randomized complete block design with 13 treatments and three replications on cv. Shiroudi, a high yielding rice cultivar, in Rice Research Institute of Iran (Amol) in 2015 and 2016 cropping seasons. Treatments were included: N₀: Without N fertilizer (Control), N₁: split application of 115 kg.ha^-1, (N₂, N₃), (N₄, N₅) and (N₆, N₇) application of 115 and 57.5 kg.ha^-1 N from Sulfur Coated Urea (SCU), Urea Super Granule (USG) and Ammonium Sulfate (AS) sources, respectively. Nitrogen nanofertilizer+ 50% of recommended N fertilizer (N₈), application of Azospirillium, Azotobacter and Azospirillium + Azotobacter (N₉, N₁₀ and N₁₁), farmers nitrogen fertilizer practice (115 kg.ha^-1 from source of urea) (N₁₂). Results showed that the effect of nitrogen fertilizer treatments on grain yield, dry matter, harvest index, grain and straw N content, total N uptake, N harvest index and all N use efficiency indices were significant. The highest grain yield (7869 kg.ha^-1)<br> obtained from N6 (115 kg.ha^-1 N from the source of ammonium solfate). The highest partial factor productivity of nitrogen; PFP (136.2 kg.kg^-1), agronomic efficiency; AE_N (38.1 kg.kg^-1), nitrogen recovery; RE_N (90.8 %), physiological efficiency; PE_N (42 kg.kg^-1) and internal efficiency; IE_N (54.2 kg.kg^-1) obtained from N₅ (USG) treatment. Considering the results of this experiment, it can be concluded that the deep placement of USG fertilizer has relative advantage in comparison with other N fertilizer sources, because it enhanced N uptake and may led to reduced N losses in rice production.<br> &nbsp; باکتری‌های آزادزی, برنج, جایگذاری کود و کارایی مصرف نیتروژن. Deep placement, Free-living nitrogen fixing bacteria, Nitrogen use efficiency and Rice. 82 95 http://agrobreedjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-585&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Mohammadian محمد محمدیان mohammadian953@yahoo.com 10031947532846006870 10031947532846006870 Yes PhD Student, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشجوی دکترای دانشگاه فردوسی مشهد Ali Reza Astaraie علیرضا آستارایی astaraei@um.ac.ir 10031947532846006871 10031947532846006871 No Associate Prof., Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد Amir Lakzian امیر لکزیان 10031947532846006872 10031947532846006872 No Professor, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran استاد دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد Hojat Emami حجت امامی 10031947532846006873 10031947532846006873 No Associate Prof., Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشیار دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد Masoud Kavoosi مسعود کاوسی 10031947532846006874 10031947532846006874 No Associate Prof., Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran. دانشیار موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران